FR EN NL DE ES

Laurina en Eugenioides: koffieplanten met weinig cafeïne, wat zeggen de metingen?

Door · Bijgewerkt op

Kort antwoord: Laurina, ook Bourbon pointu genoemd, is een arabicavariëteit die ontstond uit een natuurlijke mutatie van Bourbon op La Réunion. De bonen bevatten volgens de gepubliceerde cijfers ongeveer de helft van de cafeïne van gewone arabica. Coffea eugenioides is een eigen, wilde soort en een van de twee voorouders van arabica, gemeten op zo'n 0,5 procent cafeïne van het drooggewicht. Geen van beide is cafeïnevrij, en de hoeveelheid verschilt sterk van boon tot boon.

Het belangrijkste
  • Laurina is een arabicavariëteit en een mutant van Bourbon; eugenioides is een andere soort en een ouder van arabica
  • Cijfers uit de literatuur: Laurina op 0,6 tot 0,7 procent cafeïne in de bronnen die Priolli e.a. (2008) aanhalen, tegenover ongeveer 1,07 procent bij rode Bourbon; eugenioides op 0,51 procent tegenover 2,64 procent bij robusta (Campa e.a., 2005)
  • Per boon gemeten (2010) varieerde Laurina van 1,17 tot 9,97 mg/g: gemiddeld laag is niet elke boon laag
  • Laurina geeft weinig opbrengst en eugenioides wordt in piepkleine hoeveelheden geteeld
  • Weinig cafeïne is niet hetzelfde als cafeïnevrij, en deze pagina is algemene informatie, geen medisch advies
  • Alleen Coffea charrieriana werd in 2008 als cafeïnevrij beschreven, maar daar kun je geen koffie van kopen

Waar hebben we het eigenlijk over?

Stel je voor: het is negen uur 's avonds en je hebt zin in een goed kopje koffie, maar liever zonder dat je om middernacht nog wakker ligt. Dan duiken al snel twee namen op: Laurina en eugenioides. Ze worden vaak in één adem genoemd, maar het zijn heel verschillende planten.

Laurina is een gekweekte vorm van Coffea arabica, de soort achter bijna alle koffie die we drinken. Coffea eugenioides is een andere soort, een wilde Afrikaanse koffieplant. Voor de grote lijn tussen soorten kun je terecht bij onze gids over arabica en robusta, en voor korte antwoorden bij de FAQ over Laurina.

Laurina: de mutant van Bourbon

Laurina ontstond als natuurlijke mutatie van Bourbon. Het historische onderzoek van Lecolier en collega's (Euphytica, 2009) vat het algemene beeld samen: de plant zou in het begin van de negentiende eeuw zijn geselecteerd in een veld op het eiland Bourbon, het huidige La Réunion. Dezelfde auteurs zeggen eerlijk dat de precieze herkomst onduidelijk is en tot vandaag wordt bediscussieerd. Houd het dus bij: waarschijnlijk uit Réunion, details onzeker.

De boom blijft klein, heeft de vorm van een kerstboompje en levert bonen met een goede reputatie in de kop. Laurina hoort bij de Bourbon-familie, vandaar de bijnaam Bourbon pointu.

Hoeveel cafeïne zit er in Laurina?

De cijfers wijzen dezelfde kant op, zonder tot op de komma vast te liggen. Priolli en collega's (Genetics and Molecular Biology, 2008) geven Laurina in de aangehaalde literatuur 0,6 tot 0,7 procent cafeïne, tegenover ongeveer 1,07 procent bij een rode Bourbon. In Brazilië werd uit Laurina een lijn geselecteerd die Bourbon LC heet, met een gemelde 0,6 procent tegenover 1,2 procent voor standaardarabica (Sondahl, 2001). De verhouding één op twee komt dus terug.

Toch is één getal te mooi om waar te zijn. Mazzafera en Silvarolla (Seed Science Research, 2010) mat de cafeïne per afzonderlijke boon: bij Laurina van 1,17 tot 9,97 mg/g, bij rode Bourbon van 6,76 tot 16,59 mg/g. Een boon van Catuaí Vermelho haalde zelfs 25,9. Laurina verlaagt dus het gemiddelde, maar garandeert niets voor elke boon. Een studie op zaailingen (Adler e.a., Trees, 2016) bevestigt wel dat de mutatie zelf de cafeïne verlaagt.

Eugenioides: de voorouder

Coffea eugenioides is geen variëteit maar een zelfstandige soort. In de studie van Campa en collega's (Food Chemistry, 2005), die 21 wilde soorten en taxa vergelijkt, komt ze uit op 0,51 procent van de droge stof, terwijl robusta (Coffea canephora) op 2,64 procent zit. De auteurs beschrijven een discontinue verdeling: sommige soorten bevatten bijna niets, andere meer dan 2,5 procent.

Haar echte bekendheid komt van haar rol als ouder. Arabica ontstond uit een natuurlijke kruising tussen Coffea canephora en Coffea eugenioides, volgens Salojärvi e.a. (Nature Genetics, 2024) tussen ongeveer 610.000 en 350.000 jaar geleden. Eerder werk van Lashermes en collega's wees al een eugenioides-achtige soort aan als moeder. De andere ouder staat in onze robustagids, en de FAQ over eugenioides geeft een korte samenvatting.

Bestaat er een koffieplant zonder cafeïne?

In de plantkunde wel, in je kopje niet. Coffea charrieriana, in 2008 beschreven door Stoffelen, Noirot, Couturon en Anthony in het Botanical Journal of the Linnean Society, werd aangekondigd als de eerste cafeïnevrije Coffea-soort van Centraal-Afrika en pas de tweede van het Afrikaanse continent. In het werk van Campa en collega's blijven andere wilde soorten op sporen steken, zoals 0,03 procent bij Coffea salvatrix. Een bestaand commercieel aanbod heb ik niet gevonden.

Waarom zie je ze zo zelden?

Bij Laurina ligt het antwoord in de opbrengst. Een Braziliaanse bijdrage uit 1988 (Carvalho, Fazuoli en Mazzafera) noemt Laurina uitdrukkelijk een cultivar met lage productiecapaciteit en beschrijft kruisingen met Mundo Novo om productiviteit en weinig cafeïne te combineren. Kleine volumes verklaren waarom je haar per partij koopt, zonder betrouwbare openbare prijslijst. Daarom noem ik geen prijzen.

Eugenioides is nog zeldzamer. De enige commerciële partijen die ik kon vinden, komen van één Colombiaanse boerderij, Inmaculada bij Pichindé, op ongeveer 1.700 tot 2.000 meter. Een Britse brander zegt dat één boom daar zo'n 150 gram groene koffie per oogst geeft, ongeveer de helft van een arabicaboom. Dat is een verkopersgegeven, dus lees het als zodanig.

En hoe smaken ze?

Branders omschrijven Laurina als zacht, helder en mild, soms theeachtig. Over eugenioides lees je vreemdere dingen: marshmallow, papaja en guave bij de ene verkoper, een "vrolijke" en zoete kop in de vakpers, met de eerlijke opmerking dat sommige drinkers er nauwelijks koffie in herkennen. Dat zijn indrukken van afzonderlijke partijen, geen sensorische norm.

Mijn tip: probeer ze als filterkoffie, op een rustig moment, en koop ze om hun eigenzinnigheid, niet voor het cafeïneargument.

Wat betekent "weinig cafeïne" voor jouw kop?

Gemiddeld en bij gelijke omstandigheden levert Laurina minder cafeïne per gram gemalen koffie dan een gewone arabica. Wat er echt in je kop belandt, hangt af van hoeveel koffie je gebruikt, hoe je zet en van de spreiding tussen bonen. Heb je koffie met bijna geen cafeïne nodig, lees dan onze gids over cafeïnevrije koffie en de pagina over cafeïne in cafeïnevrije koffie. Voor de effecten in het algemeen is er de gids over cafeïne en gezondheid.

Dit is algemene informatie, geen medisch advies. Bij zwangerschap, medicatie of slaapproblemen is een zorgverlener de aangewezen persoon om te vragen.

Hoe koop je zonder in de val te lopen?

Zoek de naam van de variëteit (Laurina, Bourbon pointu of Bourbon LC), de boerderij, de hoogte en de verwerking. Wees voorzichtig met een belofte van "weinig cafeïne" zonder gedateerde meting. Bij eugenioides mag je een heel klein zakje en een verzamelaarsprijs verwachten, vooral iets om uit nieuwsgierigheid te proeven.

Verder lezen: Typica-variëteit · Koffie en slaap · Alle gidsen · Specialty koffie FAQ · Woordenlijst: cafeïne

Veelgestelde vragen

Is Laurina cafeïnevrije koffie?

Nee. Laurina is een arabicavariëteit met van nature minder cafeïne, ongeveer 0,6 tot 0,7 procent in de aangehaalde literatuur, dus grofweg de helft van gewone arabica. Ze bevat nog steeds cafeïne.

Wat is het verschil tussen Laurina en eugenioides?

Laurina is een variëteit van Coffea arabica en een mutant van Bourbon. Eugenioides is een andere soort, Coffea eugenioides, een van de twee ouders van arabica, gemeten op ongeveer 0,51 procent cafeïne van het drooggewicht.

Kan ik op een vaste dosis cafeïne rekenen bij Laurina?

Nee. Metingen per boon lopen sterk uiteen, van 1,17 tot 9,97 mg/g in een studie uit 2010, en de hoeveelheid in je kop hangt ook af van de bereiding.

Waarom zijn deze koffies zeldzaam en duur?

Laurina staat bekend om een lage opbrengst en eugenioides wordt maar in zeer kleine hoeveelheden geteeld. Prijzen volgen de schaarste van de partij, zonder openbare referentielijst.

Bronnen

  1. Campa C., Doulbeau S., Dussert S., Hamon S., Noirot M., Qualitative relationship between caffeine and chlorogenic acid contents among wild Coffea species, Food Chemistry 93, 2005, p. 135-139. https://library.sweetmarias.com/wp-content/uploads/2020/08/caffeine-and-chlorogenic-acid-contents-among-wild-Coffea.pdf
  2. Priolli R.H.G. e.a., Caffeine inheritance in interspecific hybrids of Coffea arabica x Coffea canephora, Genetics and Molecular Biology, 2008. https://www.scielo.br/j/gmb/a/v8zCVxyGtvDvwmK5JGhnjfg/
  3. Sondahl M.R., Coffee breeding assisted by somaclonal variation: case of 'Bourbon LC' variety, 19e ASIC-colloquium, Triëst, 2001. https://sidalc.net/search/Record/KOHA-OAI-BVE:89284
  4. Mazzafera P., Silvarolla M.B., Caffeine content variation in single green Arabica coffee seeds, Seed Science Research, 2010. https://www.cambridge.org/core/journals/seed-science-research/article/caffeine-content-variation-in-single-green-arabica-coffee-seeds/8EC5FD5D5D9C84DDCD701FA51E86CCEE
  5. Lecolier A., Besse P., Charrier A., Tchakaloff T.N., Noirot M., Unraveling the origin of Coffea arabica 'Bourbon pointu' from La Réunion, Euphytica 168, 2009, p. 1-10. https://www.documentation.ird.fr/hor/fdi:010046129
  6. Adler S., Mouille G., Fock-Bastide I., Citerne S., Noirot M., Comparison between Coffea arabica L. 'Laurina' and C. arabica 'Bourbon' seedlings, Trees 30, 2016, p. 665-674. https://www.documentation.ird.fr/hor/fdi:010066945
  7. Carvalho A., Fazuoli L.C., Mazzafera P., Melhoramento do cafeeiro: produtividade de progênies derivadas de hibridação dos cultivares Laurina e Mundo Novo, 1988. https://sidalc.net/search/Record/KOHA-OAI-BVE:82130
  8. Salojärvi J. e.a., The genome and population genomics of allopolyploid Coffea arabica reveal the diversification history of modern coffee cultivars, Nature Genetics, 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11018527
  9. Lashermes P., Combes M.C., Trouslot P., Anthony F., Charrier A., Molecular analysis of the origin and genetic diversity of Coffea arabica L., CIRAD, 1996. https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/2022-02/010009009.pdf
  10. Stoffelen P., Noirot M., Couturon E., Anthony F., A new caffeine-free coffee from Cameroon, Botanical Journal of the Linnean Society, 2008. https://www.documentation.ird.fr/hor/fdi:010042785
  11. Kiss the Hippo Coffee, The World's Rarest Low-Caffeine Coffee (verkopersgegevens: Inmaculada-partij, opbrengst per boom, smaaknoten); Sprudge, What is Eugenioides Coffee?. https://kissthehippo.com/blogs/news/introducing-eugenioides-the-world-s-rarest-low-caffeine-coffee