Wat is Rainforest Alliance?

Rainforest Alliance is een internationale ngo, opgericht in 1987 in New York, wier koffiecertificaat — herkenbaar aan het groene kikkerlogo — garandeert dat de teelt ecologisch, sociaal en economisch duurzaam is. In 2018 fuseerde Rainforest Alliance met UTZ, een ander groot duurzaamheidslabel, en beide standaarden werden in 2020 samengevoegd tot één systeem.

Rainforest Alliance werd in 1987 in New York opgericht door Daniel Katz, oorspronkelijk om tropische regenwouden te beschermen. De roodoogboomkikker (Agalychnis callidryas), een soort die wijst op gezonde bosecosystemen, inspireerde een van de meest herkenbare duurzaamheidslogo's in de mondiale voedingsindustrie. De koffiecertificering ontstond in de jaren 1990 via het Sustainable Agriculture Network (SAN), een coalitie van Latijns-Amerikaanse ngo's met Rainforest Alliance als internationale trekker.

In januari 2018 fuseerde Rainforest Alliance met UTZ Certified, een label van Nederlandse origine dat in 2002 werd gelanceerd door de ngo Solidaridad, samen met de Belgisch-Guatemalteekse ondernemer Nick Bocklandt (een van de weinige publiek gedocumenteerde namen uit dit verhaal). UTZ — van het Maya-woord 'uts' voor 'goed' — groeide uit tot een groot duurzaamheidslabel voor koffie, cacao, thee en hazelnoot. De fusie resulteerde in één raamwerk: het Rainforest Alliance 2020 Certification Standard, gepubliceerd in juni 2020 en uitgerold vanaf juli 2021. Drie pijlers: milieu (bos- en biodiversiteitsbescherming, geen ontbossing, geïntegreerde plaagbeheersing), samenleving (mensenrechten, fatsoenlijk werk, geen kinder- of dwangarbeid) en economie via twee contractuele extrabetalingen — Sustainability Differential en Sustainability Investment — die gecertificeerde kopers bovenop de overeengekomen prijs betalen.

Anders dan bij Fairtrade kent Rainforest Alliance geen vaste minimumprijs, maar verplicht het wel die contractuele extrabetalingen plus een sterke focus op biodiversiteit en traceerbaarheid van de keten. Minder bekend: Rainforest Alliance certificeert naast coöperaties ook grote privéplantages, wat het volume ver boven Fairtrade tilt — meer dan 6 % van de groene koffie wereldwijd droeg in 2022 het Rainforest Alliance/UTZ-zegel. In tonnage is het daarmee het grootste duurzaamheidslabel in koffie.

Voor Belgische branders leeft Rainforest Alliance vooral in de retail, koffieketens en grootkeukens. Specialty-branders in Brussel en Gent leunen doorgaans op directe traceerbaarheid (boerderij of coöperatie op de verpakking), met Rainforest Alliance als eventuele bijkomende laag — zelden als hoofdargument. Het label blijft wel een belangrijke hefboom voor de decarbonisatie van de keten en tegen ontbossing, een thema dat nu centraal staat onder de Europese EUDR-verordening die in 2024-2025 gefaseerd in werking treedt voor ontbossingsgevoelige grondstoffen.

Rainforest Alliance — kerngegevens

Rainforest Alliance-certificering voor koffie: groen schild of marketinglabel?

Het Rainforest Alliance-keurmerk (het bekende kikker-icoon) is een van de meest herkende duurzaamheidslabels ter wereld en certificeert koffie, cacao, bananen, thee en andere landbouwproducten. Voor koffie vereist het certificeraat: milieupraktijken (bescherming van bosranden, waterbeheer, beheer van chemicaliëngebruik), sociale normen (geen kinderarbeid, veiligheid op het werk, eerlijk loon), en beheer van de supply chain. Rainforest Alliance certificeert boerderijen via een risicogebaseerd auditsysteem - niet elke boerderij wordt elk jaar gecontroleerd.

De kritiek op Rainforest Alliance is ook gepubliceerd. Een 2021-rapport van de investigatieve journalistiek-organisatie Follow the Money en de Consumentenbond (Nederland) toonde aan dat het certificeringssysteem significante tekortkomingen heeft in de handhaving: boerderijen die de normen niet naleven, werden soms gecertificeerd of behielden hun certificering na overtredingen. Rainforest Alliance erkende deze kritiek en introduceerde in 2021 een vernieuwd certificeringssysteem (RA2020) met strengere auditing en een nieuw certificeringslogica. Of de verbeteringen afdoende zijn, wordt nog gedebatteerd.

Praktische aanbevelingen

Voor Belgische consumenten: het Rainforest Alliance-keurmerk is een positieve indicator die aangeeft dat de koffieproducent in een gecertificeerd systeem werkt, maar het is geen garantie voor alle aspecten van duurzaamheid. Combineer het label met andere informatie: kookt de roesterij de herkomst? Publiceert ze aankoopprijzen? Heeft ze directe relaties? Een Rainforest Alliance-koffie van een transparante roesterij met directe handelsrelaties is een betere keuze dan een Rainforest Alliance-koffie van een anonieme blend zonder verdere informatie over de supply chain.

Rainforest Alliance na de fusie met UTZ: wat er veranderde in 2021

In 2018 kondigden Rainforest Alliance en UTZ Certified een fusie aan die in 2021 volledig werd afgerond met de lancering van een nieuw gecombineerd certificeringssysteem en een nieuw label. De belangrijkste wijziging: het vroegere groene kikker-label werd vervangen door een nieuw Rainforest Alliance-keurmerk dat een percentage-aanduiding kan dragen (bijv. '45% Rainforest Alliance Certified'). Dit percentage-systeem — uniek in de certificationwereld — laat bedrijven toe te communiceren over gedeeltelijke certificering van hun supply chain, wat meer transparantie biedt dan een binair gecertificeerd/niet-gecertificeerd systeem maar ook complexer is voor consumenten om te interpreteren.

De gecombineerde standaard die na de fusie van kracht werd, incorporeert de sterke punten van beide systemen: de ecologische focus van Rainforest Alliance (biodiversiteitsbescherming, bufferzonebeheer, watergebruik) werd aangevuld met de sterke landbouweconomische standaarden van UTZ (risicobeoordeling supply chains, traceerbaarheidseisen, living income benchmarks voor boeren). De gecombineerde standaard vereist nu ook dat gecertificeerde bedrijven werken aan een 'sustainable development plan' dat jaarlijks wordt gerapporteerd en geverifieerd. Voor koffie specifiek zijn er aanvullende eisen rond chemicaliënbeheer en teelt in gevoelige ecosystemen.

Praktische aanbevelingen

Bij aankoop van Rainforest Alliance-gecertificeerde koffie, zoek dan het logo met het percentage of de volledige certificering-aanduiding. Een product met '100% Rainforest Alliance Certified' heeft een strengere ketenbewaking dan een product met '45%'. Combineer het label met aandacht voor de herkomst: Rainforest Alliance-certifcering op een Colombiaanse koffie met gespecificeerde regio en coöperatieve zegt meer dan het label op een generieke 'gemengde Arabica' blend zonder herkomstvermelding. De meeste grote Belgische koffiemerken — Nespresso, Jacobs Douwe Egberts, Lavazza — werken met Rainforest Alliance-certified leveranciers voor hun mainstreamproducten.